پیشنهاد دیدن سه فیلم فلسطینی: دست‌کم آپارتاید فرهنگی را بشکنیم

برگ برنده‌های سینمای فلسطین را می‌شناسید؟

عاطفه مرادی
روزنامه‌نگار
۲۹ | اردیبهشت | ۱۴۰۰ ۷۶۰ ۰

فلسطین واژه جدیدی برای ما آدم‌های خاورمیانه نیست. دو سه نسل بیش‌تر است که مردم می‌شنوند فلسطین، غزه، سرزمین‌های اشغالی و کرانه باختری –که همه‌شان نام یک ملت است- هدف قرار گرفته‌اند؛ تظاهرات کرده یا از خانه‌های‌شان بیرون شده‌اند. اما توی فیلم‌ها چه طور؟ جهانِ کدام فیلم‌ها آینه‌ای بوده از اوضاع جایی که هرچند بارها اسمش را شنیده‌ایم، اما برای‌مان ناشناخته است؟ سه فیلم برای آغاز آشنایی انتخاب کرده‌ایم؛ سه فیلمی که روایتی مستند و نفس‌گیر از زندگی روزمره فلسطینی‌ها ارائه می‌دهند. 

هدیه (2020)
the present
هدیه در فلسطین اشغالی ساخته شده؛ در بیتونا و بیت‌ا‌لحمی که از سال ۱۹۹۵ و پس از توافق اسلوی دوم، شده محل محاصره فلسطینی‌ها. همین چند جمله می‌تواند برای دیدن فیلم هدیه کافی باشد اما داستانی که روایت می‌کند قطعا برای تماشایش کافی است. 

داستان، ماجرای کارگری به اسم یوسف (با بازی صالح بکری) است که یک روز با دختر کوچک‌ا‌ش، یاسمین (با بازی ماریام کَنج) راهی می‌شود تا برای همسرش، هدیه سالگرد ازدواج بخرد. صحنه‌های آغاز فیلم آنقدر دلهره‌آورند که انگار از همان اول می‌خواهند به مخاطب بفهمانند منتظر اتفاقات خوبی نباشد. فیلم با یوسف شروع می‌شود که صبح زود منتظر عبور از ایستگاه بازرسی ۳۰۰ است. این بخش از فیلم است که فرح نابلسی، کارگردان فلسطینی-انگلیسی هدیه، آن را «باارزش‌ترین صحنه» فیلم‌اش می‌داند:
«تنها کسی که در این صحنه بازیگر است، یوسف، قهرمان ماست... سایرین صدها فلسطینی دیگری هستند که طبق معمول هر روز سر کار می‌روند... اینکه چه طور در این منطقه فیلمبرداری کردیم داستان مثنوی هفتاد من است اما در هر صورت من تصمیم گرفتم که ریسک آن را به جان بخرم.»

۳۰۰، ایست بازرسی بدنامی است در بیت‌‌الحم که هزاران کارگر فلسطینی در صف‌های دراز از لابه‌لای میله‌های فولادی‌اش عبور می‌کنند که فقط و فقط سرکار بروند. 

هدیه، اولین فیلمی است که نابلسی آن را کارگردانی کرده است؛ آن هم در ۳۵ سالگی و وقتی که پس از سفری کوتاه به فلسطین تصمیم گرفت تحلیل‌گری مالی را کنار بگذارد و از فلسطین و مردم‌اش بگوید. نابلسی در لندن در خانواده‌ای فلسطینی به دنیا آمده؛ خانواده‌ای که طی جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۶۷، سرزمین مادری‌شان را ترک کردند. حالا او در اولین فیلم اش به وطنش پرداخته و درباره این بازگشت می‌گوید: «من در انگلیس متولد و بزرگ شدم. در خانه ما هیچ وقت بحث سیاسی نبود اما پدر و مادرم آن طور هم نبودند که من ریشه‌ام را فراموش کنم. من هرگز درباره وطنم ین بحران هویت را نداشتم؛ من یک انگلیسی-فلسطینی هستم.»

نابلسی با این فیلم که نامزد فیلم کوتاه اسکار هم شد و جایزه فیلم کوتاه بفتا ۲۰۲۱ را هم برد، به گواه منتقدانی چون ویلیام پری، انصافاً کارگردان خوبی است حتی اگر اولین فیلمش که هدیه باشد، حتی اگر فقط ۲۴ دقیقه باشد. 


عُمَر (۲۰۱۳)
فیلم عمر در نابلس اتفاق می‌افتد؛ شهری در کرانه باختری رود اردن که تحت حکومت دولت خودگردان فلسطین است. عمر (با بازی آدم بکری) نام شخصیت اصلی فیلم است؛ نانوایی فلسطینی که برای دیدن معشوقه‌اش، نادیا (با بازی لیم لوبانی)، همواره در حال بالا و پایین کردن حصارهای دور شهرش است. عمر در یکی از این دفعات گیر می‌افتد و کتک سختی از یکی از سربازان اسرائیلی می‌خورد. او سرباز را به یاد می‌سپارد و یک شب، وقتی نیروهای اسرائیلی در حال گشت‌زنی هستند او را شناسایی می‌کند و به کمک دوستان دوران کودکی‌اش، طارق و انجم او را می‌کشد. 

عمر با کارگردانی و نویسندگی هانی ابواسعدِ هلندی-فلسطینی به گفته بردلی لینِکر، منتقد فیلم‌های جهان عرب، درام سیاسی جذابی است که نامزد بهترین فیلم خارجی اسکار ۲۰۱۴ شد؛ جایزه ویژه هیئت داوران کن ۲۰۱۳ را برد و در آن روزها به شدت توجهات بین‌المللی را به مسئله فلسطین جلب کرد. 

منتقدان زیادی از جمله لینکر اوج هنر کارگردانی ابواسعد ۵۹ ساله را در تصاویر ظریف این فیلم دانسته‌اند؛ تصاویر بسته و تاریک زندانی که عمر در آن حبس است؛ کوچه‌های تودرتوی محله‌های فلسطین تا نمایی باز از آفتابی که تابیده به زباله‌ها همگی در کنار هم معنایی منتقل کرده‌اند بی‌آنکه به آن اشاره مستقیمی شده باشد: ناامنی. 

ابواسعد بعد از شکست در ساخت فیلم دیگری، یک‌شبه فیلمنامه عمر را نوشت و آن را «پروژه نجاتش» نامید. و عمر واقعا پرواژه نجات ابواسعد شد و برای بار دوم نامزد اسکارش کرد. دفعه قبل فیلم اینک بهشت بود که در سال ۲۰۰۶ به کارگردانی او نامزد اسکار شده بود. 


۲۰۰ متر (۲۰۲۰)
این فیلم از را‌تن‌تومیتوز نمره ۱۰۰ گرفته؛ هنوز کافی نیست تا آن را ببینید؟ پس به خواندن ادامه دهید. 

۲۰۰ متر، در شهر طولکرم در کرانه باختری اتفاق می‌افتد؛ جایی که خانواده‌ای با ساخته شدن دیوار از سوی اسرائیلی‌ها از هم جدا می‌شوند و مصطفی، پدر خانواده (با بازی علی سلیمان) سعی می‌کند به طرف دیگر دیوار برود تا پسرش را ببیند. مصطفی یک کارگر ساختمانی، شوهری دوست‌داشتنی و پدر سه فرزند است. همسرش سالوا (با بازی لانا زریک) و فرزندانشان، در آپارتمانی زندگی می‌کنند در حالی که همسرش درست ۲۰۰ متر آن طرف‌تر در خانه دیگری که اتفاقا مشرف به خانه سالواست، از مادرش نگهداری می‌کند؛ اما این دو خانه را دیواری از هم جدا کرده و آن دیواری است که اسرائیلی‌ها برای جدا کردن خودشان از سرزمین‌های اشغالی ساخته‌اند. از آنجایی که سالوا و فرزندان خانواده اسرائیلی هستند مصطفی می‌تواند اجازه زندگی در آن طرف دیوار را داشته باشد اما نمی‌خواهد به قوانینی تن دهد که به قول خودش نامشروع هستند. به این ترتیب او با اجازه کار به دیدن خانواده‌اش در آن طرف دیوار میرود و همین بودن و نبودن‌ها، سالوا را گاهی تا مرز جنون می‌رساند.  

۲۰۰متر، سومین ساخته امین نایف کارگردان و نویسنده ۳۳ ساله است که خودش اهل طولکرم است. او را بیش‌تر به عنوان مستندساز می‌شناختند تا اینکه با ساخت ۲۰۰ متر به عنوان فیلم بلند داستانی همه را شوکه کرد. نایف برای ساخت این فیلم از زندگی مادرش الهام گرفته که «اهل روستایی در فلسطین است و در دیوارکشی‌ها در طرف اسرائیل قرار گرفته. از زمانی که این دیوار ساخته شد، مادر و خواهران و برادرانم از دیگر اعضای خانواده جدا شدند. بچه که بودم تمام زندگی‌ام در آن روستا می‌گذشت اما حالا اجازه ندارم به آنجا بروم انگار که یک هو آن جا سیاره دیگری شد.» 

نظرات

نظری ثبت نشده است، اولین نفر باشید

نظر دهید
قوانین ارسال نظر
ایمیل شما منتشر نخواهد شد نظراتی که حاوی توهین باشند منتشر نخواهند شد لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری کنید

مطالب مرتبط